چشم‌انداز تاریخی

درباره‌ی نگرش‌های زبان‌شناختی 

اوراسیایی / هندواروپایی/ هندوایرانی/ هندوآریایی

۱. نقد و افشای سوگیری‌های دانش زبان‌شناسی مبتنی بر ایدئولوژی نژادی به معنای زیر سوال بردن کل این دانش نیست. 

۲. رویکردهای هندواروپایی و هندوایرانی در زبانشناسی اگرچه موضوع یکسانی دارند، اما هر کدام با زاویه دید مختلفی روی دوره‌های تاریخی متفاوتی انگشت گذاشته‌اند، کما اینکه رویکرد متاخر اوراسیایی که خواستگاه این زبان‌ها را برمی‌کاود، با سه رویکرد قبل کاملا متفاوت است و با استفاده از داده‌های ژنتیک و باستان‌شناسی تصویری کلی‌تر و نزدیک به‌واقع‌تر از تحولات زبان بشر ترسیم کرده و توانسته تا حدود زیادی خود را از ایدئولوژی‌های نژادپرستانه رها کند.

۳. علم نژادشناسی وجود ندارد، چون چیزی به عنوان نژاد اصیل وجود ندارد. از نظر علم ژنتیک، انسان خردمند امروزی همه از یک سرچشمه و یک ریشه به افریقا می‌رسیم. ما فقط «تفاوت نژادی» داریم که به واسطه‌ی زمان‌ها و مسیرهای متفاوت مهاجرت، و سکونتگاه‌های متفاوت موقت یا دائم به وجود آمده‌اند و همواره در طول تاریخ در معرض کوچ و آمیختگی قرار داشته‌اند.

۴. زبان‌ها نیز متاثر از این کوچ و آمیختگی‌ها همواره در معرض تحول بوده‌اند. نگرش هندوایرانی تحت تاثیر شرق‌شناسی و سوگیری‌های نژادی، آنقدر نقش هند را بر شکل‌گیری زبان فارسی برجسته می‌کند که نقش خواستگاه‌های کهن‌تر این زبان را در آناتولی، نواحی دریای کاسپین، فلات مرکزی ایران و نواحی شرقی آن (پاکستان و افغانستان) نادیده می‌گیرد. 

۵. پژوهش‌های جدید در جستجوی خواستگاه زبان‌های اوراسیایی، خواستگاه استپی (جنوب روسیه) را زیر سوال برده و نقش هند را به محدوده‌ی شمال غربی آن کاسته‌‌اند. در عوض نقش آناتولی، سواحل کاسپین، افغانستان و پاکستان امروزی (زبان بروشسکی) را برجسته کرده‌اند و به نوعی تمام جغرافیای خاورمیانه و حوزه‌ی بالکان امروزی را به عنوان خواستگاه زبان‌های اوراسیایی شناسایی کرده‌اند. 

۶. سوگیری نژادی و اروپامحوری در نگرش هندواروپایی موجب برجسته شدن نقش سانسکریت شده است. نگرش هندوایرانی نیز به تبع آن خود را و مراحل شکل گیری زبان فارسی را بر این اساس بازسازی کرده و ارتباط خود را با دیگر خواستگاه‌های کهن خود نادیده گرفته است. 

۷. دانش زبان‌شناسی همواره یکی از زیرشاخه‌های علوم دینی محسوب می‌شده، شاید به همین دلیل پس از مدرنیته و فروپاشی دیدگاه دینی، اسطوره‌ی نژاد آریایی جایگزین آن شده است.

نوشته محمد مهدی نجفی، بازنشر از صفحه اینستاگرام